Abdulbaki Tekin, ziyarette yaptığı açıklamada, Şehitler Haftamızda, Aziz Şehitlerimizi rahmet, sayğı minnet ve dualarla anıyorum. dedi. Ruhları şad, Mekanları Cennet-i Al-i olsun İnşaALLAH.. Bugün huzur ve güven içerisinde yaşıyorsak, Önce Rabbim; Sonrada Vatan ve millet için canlarını feda eden,Aziz şehitlerimiz sayesindedir..dedi.

Tekin Türk milletinin tarihinde Şehitlik kavramı her zaman özel bir anlam taşımıştır. Malazgirt'ten Çanakkale'ye, Kurtuluş Savaşı'ndan günümüze kadar nice kahraman,

bu toprakları canı pahasına savunarak şehitlik mertebesine ulaşmıştır.

Bugün bağımsız ve özgür bir ülkede yaşıyorsak, bunu o fedakarlıklara borçluyuz.dedi.

Sevinç Uluçeşme ise ziyaretten duyduğu memnuniyeti dile getirerek Tekin ve ekibine sendikal çalışmalarda başarılar diledi.

Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğü tarafından Alpu ilçesinde hizmete açılan Gebe Okulu’nun tescil süreci tamamlandı ve merkez resmen hizmet vermeye başladı.

*Her Aşamada Eğitim ve Rehberlik*

Gebe Okulu’nda; gebelik süreci, doğuma hazırlık, emzirme, yenidoğan bakımı ve anne sağlığı gibi konularda alanında uzman sağlık personelleri tarafından kapsamlı eğitimler verilecek. Anne adaylarının süreci bilinçli ve güvenli bir şekilde geçirmesi hedefleniyor.

*“Sağlıklı Nesiller İçin Önemli Bir Adım”*

İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Yaşar Bildirici yaptığı açıklamada,

“Sağlıklı nesillerin temeli bilinçli annelerden geçmektedir. Gebe Okulumuz ile anne adaylarımızın bu süreci doğru bilgiyle ve güvenle geçirmelerini amaçlıyoruz. Alpu ilçemize kazandırılan bu hizmetin hayırlı olmasını diliyorum.” ifadelerini kullandı.

*Toplum Sağlığına Katkı*

Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğü, anne ve bebek sağlığını güçlendirmeye yönelik çalışmalarına devam ederken, Gebe Okulu’nun Alpu’da önemli bir ihtiyacı karşılaması bekleniyor.

Gerçekleştirilen ziyarette hastane yöneticileriyle bir araya gelinerek sunulan sağlık hizmetleri, mevcut altyapı durumu ve devam eden çalışmalar hakkında kapsamlı değerlendirmelerde bulunuldu.

Hastanenin genel işleyişi, hizmet kalitesinin artırılmasına yönelik yürütülen faaliyetler ile planlanan iyileştirme çalışmaları ele alındı.
Ziyaret kapsamında hastane birimleri yerinde incelenirken sağlık çalışanlarıyla da görüş alışverişinde bulunuldu.

İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Yaşar Bildirici, özveriyle görev yapan sağlık personeline teşekkür ederek, vatandaşlara sunulan sağlık hizmetlerinin niteliğini daha da yükseltmek adına çalışmaların kararlılıkla sürdürüleceğini ifade etti.

Eskişehir İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Yaşar Bildirici ve Destek Hizmetleri Başkanı Erol Yılmaz, Alpu ilçesinde yapımı devam eden Alpu Osmaniye Aile Sağlığı Merkezi’ni ziyaret ederek inşaat alanında incelemelerde bulundu.

Mahalle muhtarının da eşlik ettiği ziyarette, yürütülen çalışmalar hakkında yetkililerden bilgi alınırken merkezin inşaat süreci yerinde değerlendirildi.

İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Yaşar Bildirici, vatandaşların sağlık hizmetlerine daha hızlı ve etkin şekilde ulaşabilmesi amacıyla yapımı sürdürülen aile sağlığı merkezinin bölge açısından önemli bir ihtiyacı karşılayacağını belirtti.

Çalışmaların planlanan takvim doğrultusunda ilerlediğini ifade eden Bildirici, merkezin tamamlanmasıyla birlikte Alpu ve çevresinde yaşayan vatandaşlara modern, erişilebilir ve kaliteli birinci basamak sağlık hizmeti sunulacağını vurguladı.

Gerçekleştirilen ziyaret, yerinde yapılan değerlendirme ve istişarelerin ardından tamamlandı.

İl Sağlık Müdürlüğü koordinesinde yürütülen çalışma kapsamında, uygun yaş grubundaki bireylerin meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanseri taramalarına yönlendirilmesinin hedeflendiğini belirten Bildirici, erken teşhisin kanserle mücadelede hayati önem taşıdığını vurguladı.

Doç. Dr. Yaşar Bildirici, yaptığı açıklamada, “Kanserde erken teşhis hayat kurtarır. Bu nedenle tarama programlarına zamanında katılım büyük önem taşımaktadır. İlimizde 90 bin kişiye gönderilen bilgilendirme mesajlarıyla, uygun yaş grubundaki bireylerin ücretsiz tarama hizmetlerinden yararlanması amaçlanmaktadır.” dedi.

Eskişehir’de yürütülen ücretsiz taramalar kapsamında;40-69 yaş arası kadınlara meme kanseri 30-65 yaş arası kadınlara rahim ağzı kanseri,50-70 yaş arası kadın ve erkeklere kalın bağırsak kanseri taramaları ücretsiz olarak gerçekleştiriliyor.

Bu hizmetlerden yararlanabilmek için MHRS, 182 Çağrı Merkezi, aile hekimleri veya shm.saglik.gov.tr adresi üzerinden en yakın KETEM ya da Sağlıklı Hayat Merkezi’ne ulaşılabileceği bildirildi.

Sağlıklı Hayat Merkezleri Hizmet Veriyor

Eskişehir’in farklı bölgelerinde hizmet veren Sağlıklı Hayat Merkezleri aracılığıyla ücretsiz danışmanlık ve destek hizmetleri de sunuluyor.

Odunpazarı Bölgesi:

Odunpazarı Emek Sağlıklı Hayat Merkezi

Odunpazarı Yenidoğan Sağlıklı Hayat Merkezi

Odunpazarı Deliklitaş Sağlıklı Hayat Merkezi

Tepebaşı Bölgesi:

Tepebaşı Zübeyde Hanım Sağlıklı Hayat Merkezi

Tepebaşı Şirintepe Sağlıklı Hayat Merkezi

Tepebaşı Şarhöyük Sağlıklı Hayat Merkezi

Gönderilen bilgilendirme mesajlarında, “Kanser taramalarını yaptırmak isteyen tüm kişileri Sağlıklı Hayat Merkezimize bekliyoruz” ve “Erken teşhis hayat kurtarır” çağrılarına yer verildiği belirtildi.

İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Yaşar Bildirici, tarama zamanı gelen herkesi ücretsiz sunulan bu hizmetlerden yararlanmaya davet ederek, “Kanserle mücadelede en güçlü adım farkındalık ve erken teşhistir” ifadelerini kullandı.

Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğü, toplum sağlığını korumaya ve kanserde erken teşhis farkındalığını artırmaya yönelik çalışmalarını sürdürdüğünü bildirdi.

Her yıl 7 Nisan, Dünya Sağlık Örgütü’nün kuruluş yıl dönümü kapsamında Dünya Sağlık Günü olarak kutlanmakta; toplum sağlığını ilgilendiren önemli konulara dikkat çekilmektedir dedi.

İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Yaşar Bildirici, bu özel günün yalnızca sağlık hizmetlerinin önemini hatırlatmakla kalmadığını, aynı zamanda bireylerin kendi sağlıklarını koruma ve geliştirme konusundaki sorumluluklarını da gündeme taşıdığını belirtti.

Doç. Dr. Bildirici açıklamasında, sağlığın yalnızca hastalıkların tedavisiyle sınırlı olmadığını; sağlıklı yaşam kültürünün yaygınlaştırılması, risk faktörlerinin azaltılması ve toplumun sağlık konusunda bilinçlendirilmesi ile mümkün olduğunu vurguladı.

Bu kapsamda, Sağlıklı Hayat Merkezlerinin toplum sağlığının güçlendirilmesinde önemli bir görev üstlendiğine dikkat çeken Bildirici, bu merkezlerde vatandaşlara sağlıklı beslenme danışmanlığı, fiziksel aktivite danışmanlığı, psikolojik destek hizmetleri, sigara bırakma danışmanlığı, kanser taramaları, kronik hastalıklarla mücadeleye yönelik rehberlik ve sağlıklı yaşam farkındalığını artırmaya yönelik eğitimler sunulduğunu ifade etti.

İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Yaşar Bildirici, özellikle hastalık ortaya çıkmadan önce önlem almanın, sağlıklı toplum oluşturmanın en etkili yolu olduğunu belirterek, vatandaşların Sağlıklı Hayat Merkezlerinden ücretsiz olarak yararlanabileceklerini hatırlattı.

Açıklamada ayrıca; düzenli sağlık kontrollerinin yapılması, aile hekimliği hizmetlerinden etkin şekilde yararlanılması, aşılama uygulamalarının sürdürülmesi, tütün ve tütün ürünlerinden uzak durulması, dengeli beslenme, hareketli yaşam, yeterli uyku ve ruhsal iyilik halinin korunmasının sağlıklı yaşamın temel unsurları arasında yer aldığına dikkat çekildi.

Diyetisyen Deniz Mutluer, toplumda yaygın görülen İrritabl Bağırsak Sendromu'nun, fonksiyonel bir bağırsak hastalığı olduğunu aktararak; hastalığın özellikle karında gaz, şişkinlik, düzenli seyreden ishal ve kabızlık gibi belirtilerle ortaya çıktığını ifade etti.

Stres ve yemek sonrası şikayetler artıyor

IBS semptomlarının stresli dönemlerde ve yemek sonrasında artış gösterdiğine dikkat çeken Mutluer, 'Bu hastalık kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülmektedir. Günlük yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir' dedi.

IBS tedavisinde düşük FODMAP diyeti öne çıkıyor

İrritabl bağırsak sendromunun beslenme ile tedavisinde en etkili yöntemlerden birinin düşük FODMAP diyeti olduğunu belirten Mutluer, şu bilgileri paylaştı:

'FODMAP'ler; ince bağırsakta zor sindirilen ve kalın bağırsakta fermente olan kısa zincirli karbonhidratlardır. Bu grup; fermente olabilen oligosakkaritler, disakkaritler, monosakkaritler ve poliollerden oluşur.'

İlk aşamada bazı besinler tamamen çıkarılıyor

Düşük FODMAP diyetinin ilk aşamasının 2 ila 6 hafta sürdüğünü söyleyen Mutluer, bu süreçte yüksek FODMAP içeren besinlerin diyetten çıkarıldığını belirterek, 'Buğday, arpa, çavdar, elma, armut ile süt ve süt ürünleri gibi besinler bu dönemde tüketilmez. Amaç, bağırsakların rahatlamasını sağlamaktır' şeklinde konuştu.

Eliminasyon sürecinin ardından besinlerin tek tek yeniden diyete eklendiğini ifade eden Mutluer, 'Bu sayede kişinin hangi besinlere karşı hassasiyet geliştirdiği belirlenir. Sonrasında tamamen bireye özel bir beslenme planı oluşturularak hem şikayetlerin azaltılması hem de yaşam kalitesinin artırılması hedeflenir' diye konuştu. IBS'nin tamamen ortadan kaldırılmasının her zaman mümkün olmadığını sözlerine ekleyen Diyetisyen Mutluer, doğru beslenme ve stres yönetimi ile semptomların büyük ölçüde kontrol altına alınabileceğini söyledi.

açıklamasında, kanserin hem dünyada hem de ülkemizde önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ettiğini belirtti.

Doç. Dr. Bildirici, kanserin kalp ve damar hastalıklarından sonra en sık ölüme neden olan hastalıklar arasında ikinci

sırada yer aldığını ifade ederek, yalnızca bireylerin sağlığını değil; aileleri, sosyal yaşamı, iş gücünü ve ülke

ekonomisini de etkileyen çok yönlü bir hastalık olduğuna dikkat çekti.

Dünya genelinde kanser görülme sıklığının her geçen yıl arttığını belirten Doç. Dr. Bildirici, nüfusun artması,

yaşlanması, çevresel risk faktörlerine maruziyetin artması ve sağlıksız yaşam alışkanlıklarının yaygınlaşması nedeniyle

önümüzdeki yıllarda kanser yükünün daha da artmasının beklendiğini ifade etti. Dünyada ve ülkemizde en sık görülen

kanser türleri arasında akciğer, meme ve kolorektal kanserlerin ilk sıralarda yer aldığını belirtti.

Kanserlerin yaklaşık %90’ının çevresel, %10’unun ise genetik faktörlere bağlı olarak geliştiğini ifade eden Doç.

Dr. Bildirici, özellikle tütün kullanımı, alkol tüketimi, sağlıksız beslenme, fiziksel hareketsizlik, fazla kilolu veya obez

olma ile bazı enfeksiyonların kanser gelişiminde önemli risk faktörleri arasında bulunduğunu söyledi. Bu risk

faktörleriyle etkin mücadele edilmesi durumunda birçok kanser türünün önlenebileceğini vurguladı.

Kanserle mücadelede en önemli unsurlardan birinin erken teşhis olduğuna dikkat çeken Doç. Dr. Bildirici,

erken dönemde tespit edilen kanser vakalarında tedavi başarısının ve yaşam kalitesinin belirgin şekilde arttığını

belirtti. Bu nedenle toplumun kanser belirtileri, risk faktörleri ve tarama programları konusunda bilinçlendirilmesinin

büyük önem taşıdığını ifade etti.

Bu kapsamda ülkemizde yürütülen Ulusal Kanser Tarama Programları hakkında da bilgi veren Doç. Dr.

Bildirici, Meme kanseri taramasının 40-69 yaş arasındaki kadınlara yılda bir klinik meme muayenesi ve 2 yılda bir

mamografi, Rahim ağzı (serviks) kanseri taramasının 30-65 yaş arasındaki kadınlara 5 yılda bir HPV-DNA testi, Kalın

bağırsak (kolorektal) kanseri taramasının ise 50-70 yaş arasındaki kadın ve erkeklere 2 yılda bir Gaitada Gizli Kan Testi

(GGK) ile yapıldığını, ayrıca bu yaş grubundaki bireylere 10 yılda bir kolonoskopi önerildiğini belirtti.

Bakanlığımızın koruyucu ve önleyici sağlık hizmetleri kapsamında önemli bir yere sahip olan kanser

taramalarının; Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM), Sağlıklı Hayat Merkezleri (SHM), Aile

Sağlığı Merkezleri (ASM), Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM) ve Mobil Tarama Araçları aracılığıyla ücretsiz olarak

sunulduğunu ifade eden Doç. Dr. Bildirici, tarama sonucunda pozitif ya da şüpheli bulgu saptanan bireylerin ileri

tetkik ve değerlendirme amacıyla ilgili sağlık kuruluşlarına yönlendirildiğini kaydetti.

Açıklamasının sonunda, kanserle mücadelenin yalnızca tedaviyle sınırlı olmadığını vurgulayan Doç. Dr. Yaşar

Bildirici, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının benimsenmesi, risk faktörlerinden korunulması, düzenli taramaların

aksatılmaması ve farkındalık çalışmalarının yıl boyunca sürdürülmesinin büyük önem taşıdığını belirtti.

Doğru zaman, doğru yer, doğru müdahale temasıyla gerçekleşen Kongre Sağlık Bakanlığı acil sağlık hizmetleri yoneticilerini, akademisyenleri ve Türkiye'nin dört bir yanından katılan acil sağlık hizmetleri çalışanlarını bir araya getirdi.

Kongrede İl ambulans servisi başhekimi Uzm. Dr. Erkan Duman, Paramedik Avukat Bahadır Erböcü, Paramedik Kadir Çekiç konuşmacı olarak katkı sağladi. Paramedik Harun Özkan'in düzenleme kurulunda yer aldığı kongrede Dr. Mehmet Kurt oryantiring yarışmasında birinciligi üstlendi.

OLAY YERİNE HIZLI MÜDAHALE

Kazanın ardından olay yerine kısa sürede ulaşan Güler Özel Ambulans sağlık ekipleri, yaralılara ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Profesyonel ve hızlı müdahale sayesinde yaralıların durumu kontrol altına alınırken, hastaneye sevk gerektirmeyen vakalar titizlikle yerinde değerlendirildi.

SAĞLIK EKİBİNİN BAŞARILI MÜDAHALESİ TAKDİR TOPLADI

Güler Özel Ambulans ekibinin olay yerindeki koordinasyonu, soğukkanlı yaklaşımı ve hasta odaklı müdahalesi çevrede bulunan vatandaşlar tarafından da takdirle karşılandı. Sağlık ekiplerinin zamanında müdahalesi, olası daha ciddi sonuçların önüne geçti.

7/24 GÜVENİLİR SAĞLIK DESTEĞİ

Güler Özel Ambulans, şehir içi, şehirler arası ve uluslararası hasta nakil hizmetleriyle 7 gün 24 saat kesintisiz sağlık desteği sunmaya devam ediyor. Alanında uzman kadrosu, modern donanımlı araç filosu ve 20 yılı aşkın tecrübesiyle hizmet veren kurum, acil durumlarda güvenilir çözüm ortağı olarak öne çıkıyor.

EN ZOR ANINIZDA YANINIZDA

2000’li yılların başında hasta nakil alanında kaliteli hizmet sunma vizyonuyla kurulan Güler Acil Sağlık Hizmetleri, bugün Türkiye’nin önde gelen hasta nakil firmalarından biri olarak faaliyetlerini sürdürüyor. Güler Özel Ambulans, “En zor anınızda, güler yüzümüzle yanınızdayız” anlayışıyla vatandaşlara hızlı, güvenli ve profesyonel sağlık hizmeti sunmayı sürdürüyor.

*Doğa Dostu Yatırımlar Başlıyor*

Eskişehir’de sağlık altyapısı güçlendirilirken, çevre dostu ve sürdürülebilir yaklaşım ön plana çıkarılıyor. İl Sağlık Müdürlüğü, yeni yapılacak sağlık tesislerinde doğa dostu tasarımı örnek alıyor. Bu yaklaşımın referansı olarak 2018 yılında tamamlanıp hizmete giren Eskişehir Şehir Hastanesi, modern sağlık hizmetleriyle kentte örnek teşkil ediyor. Yeni projeler, Şehir Hastanesi’nin yüksek standartlarını ve güçlü altyapısını korurken enerji verimliliği ve çevreci sistemleri de entegre ediyor.

*Güneş enerjisiyle sürdürülebilir sağlık hizmeti*

Yakın zamanda yapımına başlanacak Şairfuzuli, Şahintepesi ve projesi tamamlanan Çifteler’deki sağlık tesislerinde, binaların çatısına kurulacak güneş panelleri, elektrik ihtiyacının en az %10’unu karşılayacak. SHM (Sağlıklı Hayat Merkezi) ve ASHİ (Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonu) , hastanelerin ek hizmet bina ve birimleri, modern sağlık hizmetlerini doğa dostu ve enerji verimli bir anlayışla sunacak şekilde tasarlanıyor.

*İl genelinde kapsamlı yatırımlar*

Şairfuzuli ve Şahintepe’de yapımı süren projelerin yanı sıra, Projesi tamamlanan Çifteler Diyaliz Ek Binası, Hazırlıkları süren Zümrütevler ve Mihalıççık’ta yeni sağlık tesislerinin inşa edilmesi planlanıyor. Odunpazarı Şahintepe, Şairfuzili gibi yeni yapılacak hizmet birimlerinden oluşan kompleks, birinci basamak, koruyucu ve acil sağlık hizmetlerini tek çatı altında sunacak. Mihalıççık’ta ve Zümrütevlerde yapılacak yeni ilçe hastanesi de ilçeye modern ve sürdürülebilir sağlık hizmeti kazandıracak.

*Enerji verimli ve çevre dostu tesisler*

İl Sağlık Müdürlüğü, güneş enerji sistemleriyle donatılan sağlık tesisleri sayesinde enerji maliyetlerini düşürürken, çevreye duyarlı ve sürdürülebilir hizmet sunmayı hedefliyor. Hastane ek binalarımız, SHM’ler koruyucu sağlık hizmetlerini güçlendiriyor, ASHİ’ler acil sağlık hizmetlerinin etkinliğini artırıyor. Böylece Eskişehir’de sağlık hizmetleri hem modern hem de doğa dostu bir anlayışla kesintisiz şekilde vatandaşlara ulaşıyor.

Yakın geçmişte ilimizde:

• Devlet Demiryolları Kadın Doğum Hastanesi kapatıldı,

• Eskişehir Kadın Doğum Hastanesi kapatıldı,

• Eskişehir Devlet Hastanesi kapatıldı.

Bunların yerine yalnızca Şehir Hastanesi açıldı.

Evet, Şehir Hastanesi devasa büyüklüğe sahiptir.

Evet, teknolojik kapasitesi oldukça yüksektir.

Odaları ferah, büyük kısmı tek kişilik ve özel hastane konforundadır.

Ancak kapatılan hastanelerin toplam yatak kapasitesi yaklaşık 1900 iken, açılan Şehir Hastanesi yalnızca 1081 yatak kapasitesine sahiptir.

Öte yandan:

• İlimizin nüfusu 600 binden 1 milyona yaklaşmıştır.

• Bilecik, Kütahya ve Afyonkarahisar gibi çevre illerden gelen vatandaşlarımız da sağlık hizmeti için Eskişehir’i tercih etmektedir.

• Yaz aylarında artan gurbetçi nüfus da bu yükü daha da artırmaktadır.

Sağlık Bakanlığı yatırımları genellikle nüfusa göre yatak sayısını esas alarak planlamaktadır. Ancak ilimizin gerçek yükü sadece kendi nüfusuyla sınırlı değildir. Bu nedenle yerel yöneticilerin ve siyasilerin ilimizin sağlık yükünü doğru analiz edip doğru şekilde anlatması gerekmektedir.

İlçelerimizde sunulan sağlık hizmetleri ise yetersizdir. Özellikle yataklı tedavi hizmetleri açısından Sivrihisar ve Çifteler gibi ilçelerde hizmet neredeyse yok denecek düzeydedir.

Özel hastaneler her ne kadar yatak sayısına katkı sağlasa da, hizmet kalitesi ve kapsamı açısından beklenen düzeyde değildir.

Üniversite hastanesi ise maalesef ciddi sorunlar yaşamaktadır. Acil servisine gidildiğinde karşılaşılan durum, verilen hizmetin yetersizliğini açıkça ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak ilimizin sağlık hizmetleri bu durumdadır ve acil çözüm beklemektedir. Bu nedenle ilimize acil bir hastane yatırımı yapılması gerekmekte olup, tek ses olarak hareket ederek şehrimize yeni bir hastane kazandırmak elzemdir dedi.

Doç. Dr. Yaşar Bildirici, dünya genelinde yaşanan sosyoekonomik dönüşümler ve sağlık hizmetlerindeki gelişmeler sayesinde yaşam süresinin uzadığını, buna bağlı olarak 65 yaş ve üzeri nüfusun toplam nüfus içindeki oranının giderek arttığını belirtti. Bildirici, yaşlılığın bireyin yaşamdan çekildiği bir dönem olmadığını ifade ederek, 'Yaşlılık; bireyin deneyimlerinin olgunlaştığı, bilgi ve birikimlerini toplumla paylaşabildiği doğal bir yaşam evresidir' dedi.

'Yaş Almak Değil, Yalnız Kalmak Yorar'

Bu süreçte yaşlı bireylerin karşılaşabileceği bedensel, ruhsal ve sosyal değişimlere de değinen Bildirici, yalnızlık, sosyal izolasyon ve toplumsal rollerin değişmesinin bazı ruhsal sorunlar açısından risk oluşturabileceğini söyledi. Bu nedenle toplumda farkındalık oluşturmanın büyük önem taşıdığını vurgulayan Bildirici, bu yıl Ulusal Yaşlılar Haftası temasının 'Yaş Almak Değil, Yalnız Kalmak Yorar' olarak belirlendiğini ifade etti. Tema doğrultusunda yaşlı bireylerin yalnızlıkla mücadele edebilmesi, sosyal bağlarının güçlendirilmesi ve ruhsal iyilik hâllerinin korunması amacıyla çeşitli çalışmaların planlandığını belirten Bildirici, şu bilgileri paylaştı:

'Yaşlı bireylere yönelik yalnızlık, depresyon, kaygı ve sağlıklı yaşlanma konularında psiko-eğitim çalışmaları, sohbet ve duygu paylaşım grupları ile yaşam öyküsü çalışmalarını içeren psikososyal destek etkinlikleri, yaşlı bireylerin aileleri ve bakım verenlerine yönelik iletişim, bakım sürecinde ruh sağlığı ve tükenmişlik konularında bilgilendirici toplantılar, huzurevleri, yaşlı bakım merkezleri ve toplum temelli kuruluşlarda farkındalık etkinlikleri, yaşlı bireylerin sosyal katılımını artırmayı amaçlayan anı paylaşımı, sanat, müzik ve kuşaklar arası etkinlikler, gerekli görülen durumlarda bireysel danışmanlık ve yönlendirme hizmetleri.'

'Yaşlılarımızın ruhsal iyilik hâlinin desteklendiği sağlıklı ve huzurlu bir yaşam diliyorum'

Aile Sağlığı Merkezleri ve Sağlıklı Hayat Merkezleri bünyesinde sunulan ücretsiz ruh sağlığı hizmetleri aracılığıyla yaşlı bireylerin ruhsal durumlarının değerlendirilmesi, riskli grupların erken dönemde tespit edilmesi ve gerekli yönlendirmelerin yapılmasının teşvik edildiğini belirten Bildirici, bu hizmetlerin toplum sağlığı açısından önemli bir destek mekanizması olduğunu dile getirdi. Doç. Dr. Yaşar Bildirici, yaşlı bireylerin yalnız bırakılmadığı, desteklendiği ve toplum yaşamının aktif bir parçası olarak varlıklarını sürdürdüğü bir sosyal ortamın güçlendirilmesinin büyük önem taşıdığını vurgulayarak, 'Bu amaç doğrultusunda yürütülen çalışmalara katkı sunan tüm sağlık personelimize teşekkür ediyor, yaşlılarımızın ruhsal iyilik hâlinin desteklendiği sağlıklı ve huzurlu bir yaşam diliyorum' ifadelerini kullandı.

1–31 Mart Kolorektal Kanser Farkındalık Ayı kapsamında Eskişehir İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Yaşar Bildirici, Yunus Emre Devlet Hastanesi ve Eskişehir Şehir Hastanesi’nde bir dizi ziyaret ve incelemede bulundu.

Ziyaretlerde İl Sağlık Müdürü Bildirici’ye; Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanı Dr. Babür Mimtaş, Odunpazarı İlçe Sağlık Müdürü Alparslan Temen ve Tepebaşı İlçe Sağlık Müdürü Uzm. Dr. Mustafa Tuzcu eşlik etti.

Heyet, servisleri gezerek tedavi gören hastalar ve hasta yakınlarıyla görüşüp geçmiş olsun dileklerini iletti. Sağlık çalışanlarıyla bir araya gelinerek yürütülen hizmetler hakkında bilgi alındı ve özverili çalışmalarından dolayı teşekkür edildi.

Ziyaret programı kapsamında hastanelerde kurulan bilgilendirme stantları da gezilerek kolorektal kanser farkındalığına yönelik yürütülen çalışmalar yerinde incelendi. Ayrıca KETEM (Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezi) poliklinikleri ziyaret edilerek özellikle kolorektal kanser taramaları hakkında değerlendirmelerde bulunuldu.

Erken teşhisin hayati önem taşıdığına dikkat çekilerek, vatandaşların düzenli tarama programlarına katılımının artırılmasının gerekliliği vurgulandı. İl genelinde farkındalık çalışmalarının artırılarak sürdürüleceği ifade edildi.

Eskişehir İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Yaşar Bildirici ve Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanı Babür Mimtaş, Şirintepe, Deliklitaş ve Şarhöyük Sağlıklı Hayat Merkezlerini ziyaret ederek merkezlerde yürütülen çalışmaları yerinde inceledi.

Gerçekleştirilen ziyaret kapsamında merkezlerde görev yapan sağlık personeliyle bir araya gelen İl Sağlık Müdürü Bildirici ve Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanı Mimtaş, sunulan hizmetler ve yürütülen çalışmalar hakkında yetkililerden bilgi aldı. Vatandaşlara yönelik verilen beslenme danışmanlığı, fiziksel aktivite danışmanlığı, psikososyal destek hizmetleri, kronik hastalıklarla mücadele programları ve kanser taramaları gibi koruyucu sağlık hizmetlerinin önemi vurgulandı.

Doç. Dr. Yaşar Bildirici, Sağlıklı Hayat Merkezlerinin toplum sağlığının korunması ve geliştirilmesinde önemli bir rol üstlendiğini belirterek, bu merkezlerde vatandaşlara ücretsiz olarak birçok koruyucu sağlık hizmeti sunulduğunu ifade etti. Bildirici ayrıca, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının yaygınlaştırılması ve hastalıkların ortaya çıkmadan önlenmesi amacıyla yürütülen çalışmaların kararlılıkla sürdürüldüğünü dile getirdi.

Ziyaret sırasında sağlık çalışanlarıyla görüş alışverişinde bulunulurken, yürütülen hizmetlerin daha etkin ve verimli şekilde sürdürülebilmesi adına değerlendirmeler yapıldı. Merkezlerde görev yapan sağlık çalışanlarına özverili çalışmalarından dolayı teşekkür edildi.

Şirintepe, Deliklitaş ve Şarhöyük Sağlıklı Hayat Merkezlerinde sunulan hizmetlerin vatandaşların sağlıklı yaşam konusunda bilinçlenmesine ve yaşam kalitesinin artırılmasına önemli katkılar sağladığı ifade edildi.

14 Mart Tıp Bayramı’nın temeli, 14 Mart 1827’de Tıphane-i Âmire ve Cerrahhane-i Âmire’nin kurulmasıyla atılmış; aynı zamanda vatanın zor günlerinde tıp öğrencilerinin ortaya koyduğu milli duruşla tarihimize anlamlı bir hatıra olarak kazınmıştır. Bu anlamlı gün, yalnızca bir meslek bayramı değil; geçmişten bugüne savaşlarda, salgınlarda, afetlerde ve insanlığın en zor zamanlarında hayat kurtarmak için büyük fedakârlıklar gösteren sağlık kahramanlarımıza duyduğumuz vefanın da güçlü bir ifadesidir.

Sağlık-Sen olarak bizler; sağlık çalışanlarımızın emeğinin karşılık bulduğu, mesleki onurlarının korunduğu ve daha iyi çalışma şartlarına sahip oldukları bir sağlık sistemi için mücadelemizi kararlılıkla sürdürmeye devam edeceğiz. Çünkü biliyoruz ki güçlü bir sağlık sistemi, ancak güçlü ve huzurlu sağlık çalışanlarıyla mümkündür.

Bu vesileyle görevleri başında hayatını kaybeden tüm sağlık çalışanlarımızı rahmet ve minnetle anıyor; insan hayatına dokunan, şifa dağıtan tüm sağlık çalışanlarımızın 14 Mart Tıp Bayramı’nı en içten dileklerimle kut

luyorum.

ESOGÜ Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi'nde '13 Mart Dünya Uyku Günü' dolayısıyla Prof. Dr. Saniye Tülin Fidan tarafından çocuk ve ergenlerde uykunun önemine dikkat çekmeyi amaçlayan bir etkinlik düzenlendi. Etkinliğe ESOGÜ Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Canan Özdemir ile Eskişehir Şehir Hastanesi Kulak Burun ve Boğaz Hastalıkları Kliniği'nde görev yapmakta olan ve aynı zamanda Tüm Uyku Tıbbı ve Araştırmaları Derneği (TUTDER) Başkanı olan Prof. Dr. Vural Fidan, TUTDER Başkan Yardımcısı Dr. Okay Erözgün ve TUTDER Yönetim Kurulu Üyesi Duygu Tahtacı katılım sağladı.

'Uyku sırasında beyin, gün içinde edinilen bilgileri işler ve uzun süreli hafızaya aktarır'

Prof. Dr. Saniye Tülin Fidan, etkinlikte yaptığı değerlendirmede, uykunun çocuk ve ergenlerin bedensel, zihinsel ve duygusal sağlığı için hayati öneme sahip olduğunu belirtti. Yeterli ve kaliteli uykunun; öğrenme, hafıza, dikkat, problem çözme ve duygusal düzenleme gibi bilişsel işlevleri desteklediğini anlatan Fidan, 'Uyku sırasında beyin, gün içinde edinilen bilgileri işler ve uzun süreli hafızaya aktarır. Çocuk ve ergenlerin büyüme ve gelişimi için uyku çok önemlidir. Uyku büyüme hormonlarının salgılanmasını destekler, kemik ve kas gelişimini güçlendirir, doku onarımını sağlar ve metabolizmayı düzenler. Ayrıca yeterli uyku, duygusal tepkilerin kontrolünü kolaylaştırır, stresle başa çıkmayı destekler ve sosyal ilişkilerin sağlıklı gelişmesine katkıda bulunur. Uyku eksikliği; kaygı, depresyon, dikkat eksikliği ve hiperaktivite (DEHB) gibi ruhsal sağlık sorunlarını artırabilir. Uyku bozuklukları; davranışsal problemlere, sinirlilik ve öğrenme güçlüklerine yol açabilir. Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda uyku sorunları daha sık görülür ve günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir. Günümüzde teknoloji ve ekran kullanımı, özellikle yatmadan önce uyku kalitesini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle uyku hijyenine dikkat etmek önemlidir. Düzenli uyku saatleri belirlemek, yatmadan önce ekran kullanımını sınırlamak, sessiz ve rahat bir uyku ortamı sağlamak uyku kalitesini artırır. Uyku sorunlarının giderilmesinde bilişsel davranışçı terapi ve mindfulness uygulamaları gibi yöntemler faydalıdır. Bu yaklaşımlar uykuya engel olan düşünce ve davranışları değiştirerek uyku kalitesini artırır, kaygıyı azaltır ve çocukların kendilerini daha iyi hissetmelerini sağlar. Sonuç olarak, çocuk ve ergenlerde uyku sağlıklı gelişim ve ruhsal iyi oluşun temel taşıdır. Yeterli ve kaliteli uyku hem bedensel hem de zihinsel gelişimi destekler, davranış ve duygusal dengeyi güçlendirir. Aileler, öğretmenler ve sağlık çalışanları, uyku alışkanlıklarını takip ederek ve gerektiğinde destek sağlayarak çocukların sağlıklı bir şekilde büyümelerine katkıda bulunabilir' diye belirtti.

Her yıl mart ayının üçüncü haftasının cuma günü kutlanan Dünya Uyku Günü, bu yıl 'İyi Uyuyun, Daha İyi Yaşayın' sloganıyla uyku sağlığının önemine dikkat çekiyor. Uzmanlar, dünya genelinde milyonlarca insanın uyku sorunları yaşadığını ve yetersiz uykunun birçok kronik hastalık için risk oluşturduğunu belirtiyor.

Dünya nüfusunun büyük bölümü uyku sorunu yaşıyor

Uluslararası araştırmalara göre dünya genelinde yetişkinlerin yaklaşık yüzde 30 ila yüzde 45'inin çeşitli uyku sorunları yaşadığı tahmin ediliyor. Yapılan çalışmalar, her 3 kişiden 1'inin yeterli ve kaliteli uyku uyuyamadığını ortaya koyuyor. Uyku bozukluklarının en yaygın türlerinden biri olan uyku apnesinin dünya genelinde yaklaşık 1 milyar kişiyi etkilediği tahmin edilirken, Türkiye'de ise bu sayının 5 milyona yakın olduğu değerlendiriliyor.

'Yetersiz ve kalitesiz uyku, birçok hastalığa sebep olabilir'

Prof. Dr. Vural Fidan, uyku eksikliğinin sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

'Yetersiz ve kalitesiz uyku; kalp-damar hastalıkları, hipertansiyon, obezite, diyabet ve depresyon gibi birçok sağlık sorunu ile doğrudan ilişkilidir. Araştırmalar, düzenli olarak günde 6 saatten az uyuyan bireylerde kalp hastalığı riskinin yüzde 20-30 oranında arttığını göstermektedir.'

Gençlerde uyku sorunu artıyor

Prof. Dr. Fidan, özellikle gençler ve öğrenciler arasında uyku düzeninin bozulduğuna dikkat çekerek, ekran kullanımının uyku kalitesini önemli ölçüde etkilediğini söyledi. Araştırmalara göre, gençlerin yaklaşık yüzde 70'inin yatmadan önce telefon veya tablet kullandığı, bu durumun ise uykuya dalma süresini uzattığı ve uyku kalitesini düşürdüğü belirtiliyor.

Sağlıklı uyku için 7-9 saat öneriliyor

Uzmanlara göre yetişkin bireylerin günlük ortalama 7 ila 9 saat uyuması sağlıklı bir yaşam için büyük önem taşıyor. Düzenli uyku alışkanlığı, bağışıklık sisteminin güçlenmesine, zihinsel performansın artmasına ve genel yaşam kalitesinin yükselmesine katkı sağlıyor.

'Uyku sağlığı, toplum sağlığının bir parçasıdır'

Prof. Dr. Fidan, Dünya Uyku Günü'nün amacının toplumda uyku sağlığı konusunda farkındalık oluşturmak olduğunu belirterek şunları söyledi:

'Uyku, sağlıklı bir yaşamın temel taşlarından biridir. Kaliteli uyku; daha güçlü bir bağışıklık sistemi, daha iyi zihinsel performans ve daha sağlıklı bir yaşam anlamına gelir. Dünya Uyku Günü, toplumda uyku sağlığı bilincinin artırılması için önemli bir fırsattır.'

Uzmanlar, uyku sorunlarının uzun süre devam etmesi halinde mutlaka bir uzmana başvurulması gerektiğini vurguluyor.

Hastanesi’nde “Glokom Haftası” dolayısıyla, glokom hastalığı hakkında farkındalık yaratmak

amaçlı etkinlik düzenlendi. ESOGÜ Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı Glokom Birimi

tarafından düzenlenen etkinliğe; Hastane Başhekimi ve Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları Ana

Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Haluk Hüseyin Gürsoy, Başhekim Yardımcısı Prof. Dr. Pınar Yıldız

ve öğretim üyeleri katıldı.

Etkinlik kapsamında hastalar ve hasta yakınlarına göz içi basıncı ölçümü yapılırken, Tıp

Fakültesi Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Tülay Şimşek glokom ile ilgili

bilgilendirici bir açıklamada bulundu. Prof. Dr. Tülay Şimşek’in açıklaması şöyle: “Ciddi bir

halk sağlığı problemi haline gelen glokom, tüm dünyada 80 milyondan fazla kişiyi etkilemekte

ve bunların yaklaşık 12 milyonunda kalıcı görme kaybı geliştiği düşünülmektedir. Bu kadar

çok insanı etkilemiş olmasına rağmen, araştırmalar gelişmekte olan ülkelerdeki glokom

hastalarının %90’a yakınının hastalıklarının farkında olmadığını göstermiştir. Bu nedenle,

önlenebilir körlüğün en önemli nedenlerinden birisi olan glokom hakkında farkındalığı

artırmak ve toplumu bilinçlendirmek üzere, her yıl Mart ayının 2 haftasında Dünya Glokom

Haftası olarak tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de çeşitli aktiviteler düzenlenmektedir. Bu

yılki etkinlikler 9-15 Mart tarihleri arasında yapılacaktır. ESOGÜ Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları

Ana Bilim Dalı Glokom Kliniği ekibi olarak biz de bu önemli hastalık konusunda toplumda

farkındalık oluşturmak amacıyla, her yıl Dünya Glokom Haftası kapsamında halkı

bilgilendirme çalışmaları ve glokoma yönelik taramalar yapıyoruz. Glokom, retina gangliyon

hücrelerinde kayıp ve karakteristik görme alanı defektleri ile karakterize bir optik nöropatidir.

Normal göz içi basıncı 10-21 mmHg olup yüksek göz içi basıncı (GİB) glokom gelişiminde en

önemli risk faktörüdür. Ancak GİB 21mmHg altında olduğu halde glokom gelişen hastalar

(normal basınçlı glokom) olduğu gibi çok yüksek GİB’e rağmen glokomatöz hasar gelişmeyen

hastalar da bulunmaktadır (oküler hipertansiyon). Hastalık ileri dönemlere kadar herhangi bir

belirti vermeyebildiği için hastalar son döneme kadar görmelerinde bir farklılık hissetmezler.

Genellikle rutin göz muayenesi sırasında saptanır. Bu nedenle birçok hastada, glokom geç

dönemde teşhis edildiği için ciddi görme ve görme alanı kaybı, hatta körlük gelişir. Glokoma

bağlı gelişen görme kaybı geri döndürülemediğinden hastalığın erken tanısı ve tedavisi çok

önemlidir. Bunun için düzenli olarak tam bir göz muayenesi yapılması gerekir. Glokom

taraması için sadece GİB ölçülmesi glokomun saptanması için yeterli bir yöntem değildir.

Çünkü GİB gün içinde varyasyon gösterir Ayrıca GİB’in normal sınırlarda olduğu glokom

türleri olduğu gibi yüksek GİB’e rağmen glokom gelişmeyen hastalar da vardır. Göz içi basıncı

ölçülmesi yanında kornea kalınlığı ölçümü, ön kamara açısı muayenesi, görme siniri ve

görme alanı muayeneleri yapılarak tanı konulmalıdır. Bu nedenle 40 yaş üzerinde düzenli göz

muayenesi yaptırmak büyük önem taşımaktadır. Aile hekimlerinin hastaları bu konuda

bilgilendirerek göz muayenesine yollaması önemli bir halk sağlığı problemi olan glokomun

erken tanınmasını mümkün kılacaktır. Glokom için risk taşıyan kişilerin daha sık göz kontrolü

yaptırması gerekir. Glokom gelişimi için risk faktörleri nelerdir? Aile öyküsü; birinci derecede

akrabalarında glokom olan kişilerde glokom gelişme riski olmayanlara göre daha fazladır. Irk;

siyah ırk ve İspanyollarda primer açık açılı glokom daha fazla görülür ve daha agresif

seyirlidir. Çinlilerde, Eskimolarda ve Uzakdoğu ırkında primer açı kapanması glokomu daha

yaygındır. İleri yaş; 40 yaşından itibaren glokom prevalansı giderek artmaktadır. 40-50 yaş

arasında prevalans %1 iken 75 yaşından sonra bu oran %11-23 e kadar çıkmaktadır. Bunların

dışında diyabet, miyopi (primer açık açılı glokom), hipermetropi (primer açı kapanması

glokomu, korneanın ince olması, göz yaralanmaları, uzun süre kortizon kullanımı, kan

basıncının yüksek olması, nokturnal hipotansiyon ve diyastolik perfüzyon basıncının düşük

olması, migren gibi glokom gelişiminde bazı risk faktörleri bulunmaktadır. Bu risk

faktörlerinden 1 veya daha fazlasını taşıyan kişiler, özellikle ailesinde glokom olanlar daha

çok risk altındadırlar. Glokom gelişimini önlemek mümkün değildir ama glokoma bağlı

gelişecek görme kaybı, erken teşhis ve uygun tedavi ile önlenebilir ve görme sağlığı

korunabilir. Glokom tanısı konduktan sonra tedavi için göz damlaları, laser veya cerrahi

tedavi uygulanabilir. Ayrıca glokom hastalarının günlük yaşamında dikkat etmesi gereken

önemli noktalar şu şekildedir: 1 Düzenli egzersiz 2 Günde 5 porsiyon meyve sebze (özellikle

yeşil sebzeler, havuç, şeftali) 3 Omega-3 ve 6 alımı 4 Kolesterol seviyesi düşürülmeli 5 Kilo

sağlıklı düzeyde olmalı 6 Horlama, uyku apnesi varsa tedavi edilmeli 7 Sigara içilmemeli 8

15 dakika içinde 200 ml üzerinde su içilmemeli 9 Fazla miktarda kahve tüketilmemeli 10 Kan

basıncının özellikle gece aşırı düşük olmasından kaçınılmalı 11 Aşırı ağırlık kaldırmamalı 12

Baş aşağı yoga pozisyonları yapılmamalı, sıkı kravat ve papyon takılmamalı 13 Aşırı nefes

gerektiren üflemeli çalgı kullanılmamalı 14 Uyurken baş biraz yüksek olmalı, glokomatöz

hasarın fazla olduğu tarafa yatılmamalı. Sonuç olarak, glokomun mümkün olan en erken

evrede tanınabilmesi için herkesin düzenli göz muayenesi olması konusunda çok dikkatli

olması gerekmektedir. Glokom tanısı aldıktan sonra da doktorun önermiş olduğu tedaviyi

aksatmadan kullanmak, düzenli kontrollere gitmek ve sağlıklı yaşam önerilerine uymak görsel

fonksiyonların uzun süre korunmasını sağlayacaktır. Düzenli göz muayenesi olarak ‘görmenin

sessiz hırsızı’ glokoma dur demek elimizde.”dedi.

her yıl mart ayının üçüncü haftasının cuma günü dünya genelinde kutlanan Dünya Uyku Günü etkinliklerinin bu yıl 13 Mart 2026 Cuma günü 'İyi Uyuyun, Daha İyi Yaşayın' sloganıyla Eskişehir'de gerçekleştirileceği ve uyku sağlığının önemine dikkat çekileceğini belirtti.

Prof. Dr. Fidan, uyku sağlığının bireylerin fiziksel, zihinsel ve ruhsal sağlığı için hayati öneme sahip olduğunu belirterek, modern yaşamın getirdiği yoğun tempo, teknoloji kullanımı ve düzensiz yaşam alışkanlıklarının uyku düzenini olumsuz etkilediğini ifade etti. Özellikle gençler arasında düzensiz uyku alışkanlıklarının yaygınlaştığına dikkat çeken Prof. Dr. Vural Fidan, 'Gençlerimizin sağlıklı bir yaşam sürmeleri, öğrenme kapasitelerinin artması ve zihinsel performanslarının korunması için kaliteli uyku büyük önem taşımaktadır. Dünya Uyku Günü vesilesiyle gençlerimize ulaşarak uyku farkındalığını artırmayı hedefliyoruz.'

Dünya Uyku Günü kapsamında toplumda uyku sağlığı bilincini artırmaya yönelik çeşitli bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları gerçekleştirileceğini belirten Fidan, gençlere yönelik özel bir farkındalık çalışması da yapılacağını ifade etti.

Bu kapsamda üzerinde 'İyi Uyuyun, Daha İyi Yaşayın' sloganının yer aldığı farkındalık kalemleri gençlere hediye edilecek. Günlük yaşamda kullanılacak bu kalemlerle gençlerin uykunun önemini sürekli hatırlamaları ve sağlıklı uyku alışkanlıkları geliştirmeleri amaçlanıyor.

Uzmanlar, düzenli ve kaliteli uykunun bağışıklık sistemini güçlendirdiğini, zihinsel performansı artırdığını ve birçok kronik hastalığın önlenmesine katkı sağladığını vurgularken, sağlıklı bir yaşam için uyku düzeninin korunmasının büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor.

TUTDER Başkanı Prof. Dr. Vural Fidan, Dünya Uyku Günü dolayısıyla tüm toplumu uyku sağlığı konusunda bilinçli olmaya ve sağlıklı uyku alışkanlıkları geliştirmeye davet etti.