Eskişehir Sanayi Odası Başkanı Celalettin Kesikbaş, yeni Orta Vadeli Program’ın (OVP) Türkiye ekonomisine öngörülebilirlik kazandırması açısından önemli olduğunu belirtiyor.
Ancak Kesikbaş’ın asıl dikkat çektiği nokta daha önemli:
Enflasyonla mücadele edilirken bunun bedeli üreticinin omuzlarına bırakılmamalı.
Elbette haklı.
Çünkü ihracat yapan, yatırım yapan, istihdam sağlayan sanayiciyi el üstünde tutmak gerekiyor.
Ama Türkiye’de sanayicinin işi yalnızca fabrikada üretim yapmak değil.
Aslında sanayici de bir emekçidir.
Çalışma saatinin başlangıcı ve bitişi yoktur. Her dakika üretimin, maliyetlerin, finansmanın, teknolojinin ve pazarların peşindedir.
Üretirsiniz ama maliyetler yükselirse rekabet gücünüz düşer.
Üretirsiniz ama pazar bulamazsanız şalterler iner.
Şalterler inerse üretim durur, işsizlik artar.
İşsizlik arttığında ise mesele artık yalnızca ekonomik olmaktan çıkar; sosyal sorunlar, gelir kaybı ve giderek toplumsal çürüme başlar.
Sanayici bunu artık çok iyi biliyor.
Çünkü yıllardır ekonominin bütün dalgalanmalarını üretim tezgâhının başında yaşayarak öğrendi.
Bu nedenle mesele yalnızca finansa erişim değildir.
Asıl mesele finansmanın maliyetinin üretim ilişkilerine nasıl yansıdığı, işletmenin rekabet edebilirliğini ve sürdürülebilirliğini koruyup korumadığıdır.
Ve elbette sanayicinin sonunda kâr edebilmesi gerekir.
Kâr edemeyen işletme yatırım yapamaz.
Yatırım yapamayan işletme teknolojisini yenileyemez.
Teknolojisini yenileyemeyen sanayi ise küresel rekabette kısa sürede geride kalır.
Tam da burada Kesikbaş’ın daha önce ortaya koyduğu ESO Vizyon 2030 perspektifi önem kazanıyor.
Çünkü bu vizyon yalnızca sanayicinin önüne konulmuş bir üretim hedefi değildi.
Eskişehir’in önümüzdeki yıllarda nasıl bir kent olmak istediğine ilişkin daha büyük bir tartışmanın başlangıcıydı.
Artık mesele yalnızca üretmek değil.
Bilgiyi, teknolojiyi ve insan kaynağını üretimin merkezine koymak.
Marks’tan bugüne üretim ilişkilerinin geçirdiği dönüşüme baktığımızda, katma değerin kaynağı da değişiyor. Artık yalnızca emeğin ve sermayenin miktarı belirleyici değil; teknoloji, bilgi, yapay zekâ, inovasyon ve nitelikli insan kaynağı giderek üretimin asıl stratejik unsurları haline geliyor.
Sanayinin önündeki hedef bu nedenle yalnızca kapasite artırmak değil, teknolojik dönüşümü gerçekleştirmektir.
Endüstri 5.0’a hazırlanmak gerekiyor.
Bunun için de günübirlik ekonomi politikaları yetmez.
Stratejik planlama, nitelikli insan gücü, üniversite-sanayi işbirliği, teknoloji yatırımı, yapay zekâ, lojistik altyapı ve sürdürülebilir finansman birlikte düşünülmek zorunda.
Kesikbaş’ın OVP değerlendirmesinde sıraladığı beklentiler de aslında bunun bir özeti.
Kural temelli ve öngörülebilir ekonomi…
Üretimi koruyan dezenflasyon…
Uzun vadeli ve uygun maliyetli sanayi finansmanı…
İhracatçıya rekabetçi yaklaşım…
Düşük karbonlu üretim…
Bilgiyi teknolojiye, yeteneği üretime dönüştüren sanayi ekosistemi…
Yapay zekâ ve ileri teknoloji odaklı dönüşüm…
Erişilebilir sanayi alanları…
Demiryolu, liman ve lojistik altyapısında seferberlik…
Ve bütün bunların takvimlendirilmiş, ölçülebilir ve sahada sonuç veren bir OVP ile hayata geçirilmesi.
Bunlar yalnızca Eskişehir sanayisinin talepleri değil.
Aslında Türkiye’nin üretim ekonomisine geçebilmesinin temel koşullarıdır.
Ne yazık ki Eskişehir’in Vizyon 2030 yaklaşımının taşıdığı bu felsefi derinlik, kent kamuoyunda hak ettiği ölçüde tartışılmadı.
Oysa mesele bir sanayi odasının faaliyet raporundan ibaret değil.
Eskişehir’in geleceği burada yatıyor.
Çünkü geleceğin kentleri yalnızca fabrika bacalarıyla değil, bilgiyle, teknolojiyle, nitelikli insanla ve lojistik güçle yarışacak.
Bugün OVP konuşuyoruz.
Ama asıl konuşmamız gereken şey, Eskişehir’in 2030’a hangi sanayi modeliyle gireceği.
Üretimi koruyamayan ekonomi küçülür.
Teknolojiye yatırım yapmayan sanayi geriler.
İnsan kaynağını geliştirmeyen kent ise başkalarının ürettiği teknolojinin pazarına dönüşür.
Eskişehir’in önündeki tercih tam da budur:
Sadece üreten bir kent mi olacağız, yoksa geleceğin teknolojisini üreten bir kent mi?
Bence tartışılması gereken asıl soru budur
+++++
VİZYON 2030 NEREDE, ESKİŞEHİR NEREDE?
Eskişehir Sanayi Odası Başkanı Celalettin Kesikbaş, yeni Orta Vadeli Program değerlendirmesinde önemli bir uyarı yaptı:
Enflasyonla mücadele edilirken bunun bedeli üreticinin omuzlarına bırakılmamalı.
Doğru.
Hatta eksik bile.
Çünkü Türkiye’de üreticinin sırtındaki yük yalnızca enflasyon değil. Yüksek finansman maliyeti, enerji giderleri, işçilik, kur baskısı, dış rekabet, teknoloji yatırımı, lojistik maliyetleri ve giderek ağırlaşan küresel rekabet de aynı sırtın üzerinde.
Sanayici üretmek zorunda.
Ama yalnızca üretmek yetmiyor.
Ucuza, kaliteli, teknolojik ve rekabetçi üretmek zorunda.
Ürettiğini satmak zorunda.
Sattığından para kazanmak zorunda.
Kazandığı parayla yatırım yapmak, teknolojisini yenilemek ve çalışanını geliştirmek zorunda.
Bütün bunları yapamazsa fabrikanın şalteri iner.
Şalter indiğinde yalnızca fabrika susmaz.
İşsizlik artar, ailelerin geliri düşer, şehir ekonomisi daralır ve sosyal sorunlar büyür.
Yani sanayi politikası aslında sosyal politikanın da kendisidir.
Mesele Kredi Bulmak Değil
Bu nedenle Kesikbaş’ın “finansa erişim” vurgusu kadar, finansmanın maliyetine dikkat çekmesi önemli.
Sanayici kredi bulabilir.
Ama yüzde kaçla?
O krediyle hangi yatırım yapılabilir?
Hangi teknoloji alınabilir?
Hangi pazarda rekabet edilebilir?
Kredi maliyeti üretimin üzerine bindikçe, sanayicinin yatırım kapasitesi küçülür.
Sonra dönüp “Neden teknoloji üretmiyoruz?” diye sorarız.
İşte Türkiye’nin ekonomik paradoksu burada başlıyor.
Sanayiciden teknolojiye yatırım yapmasını istiyoruz; fakat yatırım yapabileceği ekonomik iklimi yaratmakta zorlanıyoruz.
Tam da bu nedenle ESO Vizyon 2030 sıradan bir sanayi raporu değildir.
Asıl mesele burada.
Çünkü Vizyon 2030, “daha fazla fabrika kuralım” demiyor.
Bilgiyi teknolojiye, teknolojiyi üretime, insan kaynağını yüksek katma değere dönüştüren bir Eskişehir tarif ediyor.
Yapay zekâ…
İleri teknoloji…
Üniversite-sanayi işbirliği…
Nitelikli insan kaynağı…
Düşük karbonlu üretim…
Stratejik sanayi alanları…
Demiryolu ve lojistik…
Teknolojik dönüşüm…
Bunlar artık lüks kavramlar değil.
Bunlar sanayinin hayatta kalma koşulları.
Peki Eskişehir Bunu Neden Konuşmadı?
İşte benim asıl sorum burada.
ESO böyle bir vizyon ortaya koymuşken Eskişehir’de neden daha büyük bir tartışma başlamadı?
Neden yerel siyasetin ana gündemlerinden biri olmadı?
Neden üniversitelerde geniş paneller, çalıştaylar yapılmadı?
Neden kentin basını bunu haftalarca tartışmadı?
Neden belediyeler, sanayi kuruluşları ve üniversiteler birlikte “Eskişehir 2030’da nasıl bir üretim merkezi olacak?” sorusunu masaya yatırmadı?
Neden?
Çünkü bizde gündem çoğu zaman gelecekle değil, bugünün küçük hesaplarıyla kuruluyor.
Kim kime ne söyledi?
Kim istifa etti?
Kim kimin yanında fotoğraf verdi?
Kim hangi makama geldi?
Kim kimin listesinden seçildi?
Kent geleceğin ekonomisini konuşmak yerine, çoğu zaman bugünün siyasi dedikodusunu konuşuyor.
Sonra da “Eskişehir neden büyümüyor?” diye hayıflanıyoruz.
Büyümez!
Eğer kentin geleceğini konuşmak yerine kişilerin geleceğini konuşursanız büyümez.
Eğer sanayinin dönüşümünü değil, makamların dağılımını tartışırsanız büyümez.
Eğer üniversiteyi kentin üretim stratejisinin merkezine koymazsanız büyümez.
Eğer lojistiği, teknolojiyi, yapay zekâyı ve nitelikli insan gücünü siyasi gündemin dışında bırakırsanız büyümez.
Eskişehir’in Asıl Rekabeti Başlıyor
Artık dünya değişiyor.
Katma değerin kaynağı yalnızca emek ve sermaye değil.
Bilgi, teknoloji, yazılım, yapay zekâ, tasarım ve nitelikli insan gücü üretimin değerini belirliyor.
Dolayısıyla Eskişehir’in meselesi yalnızca “sanayi büyüsün” değildir.
Eskişehir yüksek teknoloji üreten bir sanayi kenti olabilecek mi?
İşte asıl soru budur.
Çünkü yarının dünyasında yalnızca fabrika sahibi olmak yetmeyecek.
Fabrikanın hangi teknolojiyle çalıştığı önemli olacak.
Hangi insanları çalıştırdığı önemli olacak.
Hangi ürünü ürettiği önemli olacak.
Ürünün kilogram başına kaç dolar değer yarattığı önemli olacak.
Lojistik maliyeti önemli olacak.
Enerji verimliliği önemli olacak.
Yapay zekâyı üretime ne kadar kattığı önemli olacak.
Bütün bunlar aslında Vizyon 2030’un anlattığı gelecek.
Fakat burada Eskişehir’e de bir soru sormak gerekiyor:
Bu vizyonu yalnızca ESO mu konuşacak?
Bu vizyonu yalnızca ESO mu konuşacak?
Hayır.
Bu, bütün kentin meselesidir.
Sanayicinin, işçinin, üniversitenin, belediyenin, meslek odalarının, siyasetçinin ve medyanın ortak meselesidir.
Çünkü sanayinin geleceği Eskişehir’in geleceğidir.
OVP’nin başarısı da yalnızca Ankara’da yazılan hedeflerle ölçülmez.
Sahada üreticinin nefes alıp alamadığıyla ölçülür.
Eskişehir’in geleceği de seçim dönemlerinde verilen vaatlerle değil, 2030’a kadar hangi ekonomik ve teknolojik kapasiteyi oluşturabildiğiyle ölçülecek.
O nedenle artık biraz da siyasi magazini bırakıp geleceği konuşalım.
Çünkü 2030 geliyor.
Ve tarih, bugünün dedikodularını değil, bugünden geleceği kurabilen kentleri hatırlayacak.
Eskişehir’in önünde iki seçenek var:
Geleceği konuşan bir sanayi kenti olmak…
Ya da geleceği konuşurken hâlâ birbirimizin koltuğunu konuşmak.
İkincisini zaten yeterince yaptık.
Şimdi sıra 2030’u gerçekten konuşmakta
